Aday Gerçek mi? Uzaktan işe alımda sahte CV ve sahte görüntülü görüşmeye karşı kontrol listesi
Görüşmeden önce, görüşme sırasında ve sonrasında yapılacak doğrulamaları işaretleyin; risk özeti, görüşmede okuyacağınız hazır metin ve yazdırılabilir kontrol listesi hazır gelsin. Yüz analizi yapmaz, kayıt almaz, hiçbir şey gönderilmez.
Aday adı, fotoğrafı ya da kimlik bilgisi istemiyoruz. Liste yalnızca sizin yaptığınız doğrulamaları sayar.
Risk özeti
Eksik kalan en önemli adımlar
Görüşmede okuyacağınız metin
KVKK ve adil davranış
- Gerekli olanı isteyin. Pozisyon için gerekmeyen belge ya da bilgiyi istemeyin; hizmet dökümünde yalnızca ilgili işyeri satırlarını görmeniz yeterlidir.
- Önceden bilgilendirin. Adaya hangi bilgiyi neden istediğinizi ve ne kadar saklayacağınızı söyleyin (aydınlatma). Doğrulama adımlarını görüşme davetinde yazın.
- Açık rıza olmadan kayıt almayın. Görüntülü görüşmeyi kaydetmek zorunda değilsiniz; adımları canlı yapıp sonucu not almanız yeterli.
- Bu bir geçmiş araştırması aracı değildir. Adayın sosyal medyasını taramak, fişlemek ya da yüzünü analiz eden yazılımlara yüklemek için kullanmayın. Kırmızı bayrak tek başına ret gerekçesi değildir; adaya açıklama fırsatı verin.
Bu sayfa hukuki görüş değildir. İşe alım süreçlerinizdeki kişisel veri uygulamaları için bir avukata danışın.
Liste tamamen tarayıcınızda çalışır; işaretleriniz ve yazdıklarınız ASİ Dijital'e ya da başka bir yere gönderilmez, kaydedilmez. Kamera ve mikrofon kullanılmaz.
Neden bu adımlar? Sahte aday nasıl görünür?
Uzaktan işe alımda iki risk öne çıkıyor: gerçek olmayan belge ve geçmiş (düzenlenmiş diploma, uydurma iş deneyimi) ve görüntülü görüşmede başka bir yüz ya da ses (gerçek zamanlı yüz değiştirme, ses taklidi ya da görüşmeye başka birinin girmesi). Amaç bazen yalnızca maaş değil, şirket sistemlerine ve verilerine erişmek olabilir.
Gerçek zamanlı yüz değiştirme yazılımları düz ve sabit bir pozda iyi çalışır; baş yana dönünce, yüzün önüne el gelince ya da ışık değişince kenarlarda bozulma görülebilir. Bu yüzden canlılık adımları beklenmedik hareket ister. Yazılımlar geliştikçe bu işaretler azalabilir; bu nedenle en güçlü kontroller teknik değil, bağımsız kanaldan teyittir: belgeyi e-Devlet'te kendiniz doğrulamak, referansı şirket santralinden aramak, mümkünse işe başlamadan yüz yüze görüşmek.
e-Devlet ile belge nasıl doğrulanır?
- Adaydan belgeyi e-Devlet'ten barkodlu olarak oluşturup PDF göndermesini isteyin. Örnekler: Yükseköğretim Mezun Belgesi (YÖK), SGK Tescil ve Hizmet Dökümü (turkiye.gov.tr/sgk-tescil-ve-hizmet-dokumu).
- turkiye.gov.tr/belge-dogrulama sayfasını kendiniz açın; belgedeki barkod numarasını ve sayfanın istediği bilgileri girin.
- Ekranda çıkan belgeyi adayın gönderdiği PDF ile karşılaştırın. Ad, okul, bölüm, tarih ve işyeri bilgileri aynı olmalı.
Belgede karekod varsa telefon kamerasıyla okutarak da açabilirsiniz; açılan adresin turkiye.gov.tr olduğundan emin olun.
Aklınıza takılanlar
Bu araç adayın yüzünü ya da sesini analiz ediyor mu?
Hayır. Kamera, mikrofon ya da yüz analizi kullanmaz. Sizin yaptığınız doğrulamaları işaretlediğiniz bir kontrol listesidir; sonuç yalnızca hangi adımların eksik kaldığını gösterir.
Adayın diplomasını nasıl doğrularım?
Adaydan e-Devlet'ten aldığı barkodlu belgeyi (örneğin Yükseköğretim Mezun Belgesi ya da SGK Tescil ve Hizmet Dökümü) isteyin. Belgedeki barkod numarasını ve istenen bilgileri e-Devlet Belge Doğrulama hizmetine kendiniz girin; aday ekran görüntüsü gönderirse yetinmeyin.
Görüntülü görüşmeyi kaydedebilir miyim?
Adayı önceden bilgilendirmeden ve açık rızasını almadan kayıt almayın. Çoğu durumda kayda gerek yoktur; doğrulama adımlarını canlı yapıp sonucu not almak yeterlidir. Hukuki görüş değildir; emin değilseniz KVKK konusunda bir avukata danışın.
Kırmızı bayrak gördüm, aday kesin sahte mi?
Hayır. Bağlantı sorunu, çekingenlik ya da eski bir bilgisayar da tuhaf görünebilir. Kırmızı bayrak, ek doğrulama yapmanız gerektiğini gösterir; tek başına karar gerekçesi değildir. Adaya açıklama fırsatı verin.
Verdiğim cevaplar kaydediliyor mu?
Hayır. Liste tarayıcınızda çalışır; aday bilgisi istemez, hiçbir yere göndermez ve saklamaz.
Deepfake mülakat nasıl anlaşılır: tek bir ipucu yetmez
On iki kişilik bir yazılım firması, başka şehirden başvuran bir geliştiriciyle yalnız görüntülü görüşmüş ve işe almak üzere. FBI'ın İnternet Suç Şikâyet Merkezi 2022'de bu tür vakaların özellikle bilgi teknolojisi, yazılım ve veritabanı pozisyonlarında, yani müşteri verisine erişen işlerde yoğunlaştığını duyurmuştu. Deepfake mülakat nasıl anlaşılır diye bakan haberler riski iyi anlatır ama görüşme günü elinizde tutacağınız bir sıra vermez. Bu sayfa o sırayı kurar ve her adımı puanlar.
Listeyi kullanma sırası
- İsterseniz Firma adı ve Pozisyon yazın; ikisi de yalnız görüşme metnine ve çıktının başlığına girer.
- Görüşmeden önceki beş maddeyi davet aşamasında tamamlayın: barkodlu mezuniyet ve hizmet dökümü, önceki işyerinin numarasını kendiniz bulmak, kamera bilgisini önceden yazmak.
- Görüşme metnini göster'e basın. Metin; açılış, beş canlı doğrulama isteği, üç beklenmedik CV sorusu ve kapanış bölümlerinden oluşur; tarih yazdırma adımına bugünün tarihi kendiliğinden eklenir. Kayıt almak istiyorum açıksa onay sorusu, kapalıysa "kaydetmiyoruz" cümlesi yer alır.
- Görüşme sırasında altı canlılık maddesini, gördüğünüz kırmızı bayrakları ve sonrasındaki dört teyit adımını işaretleyin.
Yüzde ve risk özeti nasıl okunur?
Yüzde adayı değil sizin sürecinizi ölçer ve maddeler eşit sayılmaz: barkodlu belgeler, referansın şirket santralinden aranması ve CV'deki ayrıntıya beklenmedik soru üç kat ağırlık taşır. Özet altı durumdan birini gösterir. Maaşın başka birinin hesabına, kriptoya ya da yurt dışına yatırılması, şirket cihazının farklı adrese gönderilmesi istendiyse diğer işaretlere bakılmadan doğrudan yüksek risk yazar. Altındaki kutu henüz yapılmamış en ağır üç adımı sıralar; zamanınız kısıtlıysa önce onlardan başlayın.
Bilmeniz gereken sınırlar
- İşaretler hiçbir yerde saklanmaz; sayfayı yenilediğinizde liste boşalır. Bir adayın durumunu tutmak istiyorsanız PNG çıktısını alın.
- e-Devlet'e kendisi bağlanmaz; barkodu turkiye.gov.tr'de sizin girmeniz gerekir.
- İşaretlerim PNG'de görünsün kapalıyken alınan 1240×1754 piksellik A4 çıktı boş bir formdur; her yeni aday için çoğaltabilirsiniz.
- Görüşme metni Türkçedir; yabancı dilde görüşme için kendiniz çevirmelisiniz.
Sık sorulan sorular
Liste yüksek risk dedi ama aday çok iyi görünüyor, ne yapmalıyım?
Kararı ertelemeniz yeterli: eksik bağımsız teyitleri tamamlayın, mümkünse yüz yüze ya da ikinci bir canlı görüşme yapın ve bu süreçte şirket sistemlerine erişim açmayın.
Ses ile dudak hareketinin uyuşmaması tek başına deepfake işareti mi?
Hayır. FBI duyurusu bu uyumsuzluğu ve öksürük, hapşırık gibi seslerin görüntüyle örtüşmemesini işaret olarak sayar; ancak yavaş bağlantı da aynı etkiyi yaratır. Bu yüzden listede başka işaretlerle birlikte değerlendirilir.
Birden çok adayı aynı anda takip edebilir miyim?
Sayfa tek bir aday için çalışır. Bir adayı bitirince çıktısını alın, Sıfırla ile listeyi temizleyip sıradaki adaya geçin.
Görüşme metnini olduğu gibi okumak zorunda mıyım?
Değilsiniz; metin bir iskelettir. Önemli olan, her adaya aynı adımları aynı sırayla uygulamanızdır.
Kaynaklar
- Deepfakes and Stolen PII Utilized to Apply for Remote Work Positions (I-062822-PSA) — FBI IC3, 28 Haziran 2022 — kaynak